درد مفصل انگشتان دست؛ علل اصلی، تفاوت OA و RA و راهکارهای مدیریتی
دست یکی از اصلیترین راههای برقراری ارتباط با دنیای اطرافمان است که اگر در مفاصل انگشت درد بگیرد، باعث میشود کارهای روزانه ما به سختی انجام شوند و روی کیفیت زندگی تأثیر منفی میگذارد. متأسفانه، اغلب آرتریت (التهاب مفصل) باعث آسیب مفاصل و ایجاد درد مفصل انگشتان دست میشود.
این حالت به مرور زمان بدتر میشود، اما خبر خوب این است که آسیب بیشتر مفصل را میتوان با ایجاد تغییر در فعالیت بدنی و ورزشهای مناسب، آهسته و یا حتی متوقف کرد. برای این کار، ابتدا باید نوع آرتریت خود را بشناسید.
دو نوع اصلی آرتریت که روی انگشتان تأثیر میگذارند
هر دو نوع اصلی آرتریت به مفصلها آسیب میرسانند، اما علت نهفتهی هر یک متفاوت است و محل درگیری آنها در دستها فرق میکند:
۱. استئوآرتریت (Osteoarthritis – OA): بیماری فرسایشی
استئوآرتریت شایعترین علت درد مفصل انگشتان دست است و در غضروف بین انگشتان رخ میدهد. OA ناشی از فرسایش و پارگی طولانی مدت است. در نهایت، غضروف از بین رفته، استخوانها به همدیگر سایش پیدا میکنند و درد مفصل شدید، کاهش تحرک و گاهی بدشکلی در مفصل به وجود میآید.
- محل درگیری: اغلب مفاصل انتهایی انگشتان (نزدیک به ناخن) و مفصل پایه شست را درگیر میکند.
- ویژگی درد: درد معمولاً با فعالیت بدتر شده و با استراحت بهبود مییابد.
۲. آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis – RA): اختلال خود ایمنی
آرتریت روماتوئید نوعی اختلال خود ایمنی است که در آن بدن به اشتباه به بافتهای سالم مفصل حمله ور میشود. التهاب مفصل که به وجود میآید، باعث درد مفصل شدید میشود و بافتها را از بین میبرد. RA اغلب یک بیماری سیستمیک است.
- محل درگیری: اغلب مفاصل میانی و مفاصل بند انگشتان (Knuckles) را به صورت متقارن (در هر دو دست) درگیر میکند.
- ویژگی درد: سفتی و درد شدید صبحگاهی که بیش از یک ساعت طول میکشد.
راهکارهای مدیریتی و پیشگیری از آسیب بیشتر
استئوآرتریت و روماتوئید آرتریت تقریباً در هر مفصلی بروز میکنند، اما هر دو اختلال اغلب روی انگشتان تأثیر میگذارند. کلید مدیریت درد مفصل انگشتان دست، محافظت از مفاصل و تقویت عضلات اطراف آنهاست:
۱. اجتناب از فشار طولانی مدت
از به دست گرفتن هر وسیلهای با فشار زیاد یا نگه داشتن آن برای مدت طولانی بپرهیزید. در صورتی که نمیتوانید از انجام این فعالیتها بپرهیزید (مانند استفاده از موس کامپیوتر یا ابزارهای دستی)، حتماً هر ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بین کار استراحت کنید و دستان خود را باز و بسته نمایید.
- استفاده از ابزارهایی با دستههای ضخیم و ارگونومیک، فشار کمتری به انگشتان وارد میکند.
- برای کارهایی مثل باز کردن دربها، به جای انگشتان، از کف دست یا بازو کمک بگیرید.
۲. تمرینات ملایم و تقویتی
انجام تمرینات دامنه حرکتی روزانه میتواند به حفظ انعطافپذیری و کاهش خشکی کمک کند. این تمرینات شامل باز و بسته کردن آهسته مشت و لمس هر انگشت به شست است. همچنین، انجام تمرینات ملایم با خمیرهای مخصوص ورزشی میتواند عضلات اطراف مفصل را تقویت کند.
۳. گرم نگهداشتن و کاهش التهاب
گرم نگه داشتن دستها، به خصوص در صبح، میتواند سفتی مفاصل را کاهش دهد. استفاده از دستکشهای مخصوص آرتریت، یا غوطهور کردن دستها در آب گرم، جریان خون را افزایش داده و درد را تسکین میدهد. در فاز حاد التهاب، استفاده از یخ توصیه میشود.
در نهایت، اگر درد مفصل انگشتان دست شما با استراحت بهتر نشد، یا دچار تورم، قرمزی و سفتی صبحگاهی شدید، باید برای تشخیص دقیق نوع آرتریت و دریافت داروی مناسب، فوراً به پزشک متخصص مراجعه کنید.
